فرمانداری سقز

قلعه باستانی زیویه 

این قلعه به فاصله 55 كیلومتری جنوب شرق سقز و در شمال روستایی موسوم به همین نام بر بالای تپه ای طبیعی كه قسمتی از راس آن سنگی است ، قرار گرفته است . این تپه قریب 40 هكتار وسعت دارد و ارتفاع آن از سطح زمینهای مجاور و از جهات مختلف بین 90 تا 110 متر میباشد . موقعیت خاص طبیعی تپه زیویه در یك چشم انداز علت اصلی و اساسی برای بنای چنین قلعه ای را مسجل و مستدل میسازد . قسمت شمالی تپه دارای شیب تندی است و قسمت جنوبی آن نیز در اغلب بخشها صخره ای و به صورت صاف است ؛ تنها جبهه های غربی و شرقی شیبی ملایم دارند . با حدود 21 تپه سنگی كه در طول كاوشهای چند سال اخیر به دست آمده بنظر میرسد ورودی قلعه را در سمت شرق قرار داده اند . در دامنه جنوبی و در زیر صخره ها به ارتفاع 50 متری از زمینهای اطراف غار نسبتا محدودی وجود دارد كه شاید در گذشته سازندگان و معماران قلعه توانسته باشند از درون تاسیات قلعه راهی به آن پیدا كرده اند .

در طی انجام حفاریهای هیت كاوش بخش اعظمی از بنای قلعه از زیر خاك آزاد شده و مشتمل بر پله های سنگی ، حیاطهایی با كف سنگفرش ، اطاقهای تو در تو ، تالار ستوندار و قسمتهای از حصار اصلی میباشد .

بسیاری از محققان و باستانشناسان در مورد زیویه و آثار آن اظهار نظر نموده اند و بر اساس شواهد و مدارك بدست آمده قدمت این مكان را نیمه دوم قرن هفتم قبل از میلاد دانسته اند و در این كه این محل یك قلعه حكومتی بوده شكی نیست اما نكات مهم و تاریك و مجهول در مورد این اثر عظیم هنوز بسیار است .

غار كرفتو 

غار كرفتو در محل مرتفعی در حدود 76 كیلومتری شرق شهرستان سقز قرار گرفته است ، این غار از نوع غارهای آهكی و طبیعی است ولی در گذشته بر اثر سكونت اقوام مختلف دستخوش تغییرات و دچار دگرگونیها و دخل و تصرفهایی شده و فضاهایی كه در سنگ تراشیده شده اند و اطاقها و راهروها و دالانهای عبوری بوجود آورده اند.

ارتفاع غار از سر تپه در حدود 20 تا 30 متر بوده و راهی بالنسبه سخت و دشوار در كمركوه هدایت بازدید كنندگان را به عهده دارد ، در جلوی دهانه ورودی غار مقداری سنگ چین قرار داده و بر روی آنها دو پلكان چوبی ساخته اند . پس از داخل شدن به غار ابتدا به چندین اطاق كه در دل صخره تراشیده شده میرسد .

این اطاقها هم به بیرون در و درگاه داشته و هم به یكدیگر راه دارند ، جهت نوردهی به اطاقها پنجره هایی نیز ایجاد كرده اند كه حائز اهمیت میباشند ، قسمت دست ساز غار در كل شامل چهار طبقه است و در بین این طبقات پله هایی از سنگ جهت ارتباط و همچنین در آستانه ورودی برخی از اطاقها تراشیده اند ، جای كلون و چفت و بست و پنجره ها و دربهای اطاقها نشان از یك نوع معماری پیشرفته مینماید .

بر بالای سر درب یكی از اطاقها در طبقه سوم كتیبه ای یونانی كه تا حد زیادی صدمه دیده وجود دارد ، در این كتیبه از الهه ای به نام هراكلس یاد شده و به همین دلیل برخی این غار را معبد این الهه نام گذاری كرده اند در این كتیبه آمده كه : این خانه هراكلس است هركس در آن وارد شود در امان است .

البته این كتیبه مبین این امر است كه این غار مدتی مورد استفاده و استقرار سلوكیان "جانشینان پس از اسكندر مقدونی " بوده كه در حركت خود به سمت غرب آمده و در این محل بطور موقت ساكن شده اند .

در ضمن خانیكف مستشرق روسی به هنگام بازدید خویش از غار كرفتو در سال 1917 میلادی ، یادگاری از خود بر جای گذاشته كه هم اكنون نیز به صورت نوشته ای در یكی از راهروهای جلویی غار مشخص است . علاوه بر این نقوشی دیگر از حیوانات و جانوران بر دیواره اطاقها و راهروها وجود دارد كه در نوع خود دارای اهمیت خاص است .

ستون فقرات اصلی غار قریب به 500 متر طول دارد كه در این مسیر پر پیچ و خم بوسیله دهانه هایی راههای گوناگونی از آن منشعب میگردد كه تا كنون شناسایی تمامی آنها و ارائه نقشه كاملی از این غار نبوده است .

مسجد دومناره 

این مسجد د رخیابان امام خمینی ، در بافت قدیمی سقز واقع است . تاریخ دقیق ساخت مسجد مشخص نسیت ، ولی از آنجا كه اهالی محل ساخت آن را به شیخ حسن مولان آباد نسبت میدهند ،‌ احتمال دارد در اواخر دوره افشاریه و اوایل زندیه ساخته شده باشد .

مسجد دارای شبستانی با چهار ستون قطور چوبی به نشانه چهار خلیفه اهل سنت است . در ضلع جنوب غربی ، ایوان ستوان دار (مصلای تابستانی) ساخته شده كه فرم مخصوص مساجد منطقه كردستان را تداعی میكند .

بالای مسجد دو مناره رفیع و بلند قرار دارد و به همین دلیل به مسجد دو مناره شهرت دارد . مصالح به كار رفته در بنای این مسجد شامل خشت و خام ، ملات گل ، سنگ های لاشه ، چوب و ... است . در تزئینات مناره از كاشی ها و آجركاری های معقلی استفاده شده است .

احتمالا حوض خانه مسجد كه گنبدی بر فراز آن قرار دارد و محل وضوی نمازگزاران است . قدیمی تر از مسجد كنونی و متعلق به دوران صفویه است . در دیوارهای مسجد ازكاشی های صابونكی با طرح سرو (درخت زندگی) ، كار استاد علی اصفهانی برای تزئین استفاده شده است .به نظر میرسد كه این استاد اصفهانی چند سالی در سقز سكونت داشته است .