فرمانداری سقز

كشاورزی 

شهرستان سقز با ویژگیهای بارزی نظیر پوشش گیاهی متنوع و غنی ، وجود منابع آبی سطحی در گستره وسیع ، شرایط اقلیمی مناسب و ... بعنوان قطب دامپروری و زراعی مطرح است و بیش از یك سوم مردم شهرستان به حرفه دامپروری و كشاورزی اشتغال دارند و كشاورزی و دامپروری به عنوان اولین محور توسعه شهرستان سقز تعریف شده است و به تبع آن صنایع تبدیلی كشاورزی و دامی نیز میتواند یكی از محورهای توسعه این شهرستان میباشد .

از مشكلات و خلاء های موجود در بخش كشاورزی شهرستان میتوان به پراكندگی زمین های كشاورزی ، تقسیم زمین ها به قطعات كوچك كم سوادی بهره برداران و عدم توان مالی برای سرمایه گذاریهای كلان اشاره نمود .

دام و تولیدات دامی  

این شهرستان به دلیل وجود مراتع سرسبز به خصوص در منطقه سرشیو و شرایط مناسب طبیعی و اقلیمی از مناطق دامداری استان محسوب شده و پرورش دام از مهمترین فعالیتهای اقتصادی روستائیان برای تامین پروتئین و فرآورده های دامی میباشد .

بر اساس آمار موجود حدود 96% ازجمعیت روستا در بخش دام و دامداری فعال و به گونه ای در آن نقش دارند .

از علل گرایش مردم منطقه به دامپروری میتوان به موارد زیر اشاره نمود :

• دراین منطقه زمین آبی زراعی بسیار اندك است و این باعث میشود كه زارعین درآمد قابل قبولی نداشته و به امر پرورش دام گرایش پیدا كنند .
• علوفه تولیدی (یونجه، شبدر، اسپرس) و پس چرغلات و نیز كاه گندم و جو تولیدی خود را بدون اینكه مجبور باشند با قیمت ارزان بفروشند به اغذیه دام اختصاص میدهند و این خود برگشت بخشی از درآمد به جیب كشاورزان است .
• دامداران میتوانند از علوفه مراتع كه رایگان و خدادادی است استفاده كرده و هزینه تولید را فوق العاده پایین بیاورند .
• تامین فرآورده های مورد نیاز خانوار اعم از شیر، ماست، پنیر، پشم، مو و غیره و نیز تامین پروتئین قرمز و سفید مورد نیاز خانوار .
• كمبود كارخانجات صنعتی در منطقه و درجه اشتغال پایین در سطح شهرستان .

بز مرخز :

تنها نژاد تك پوششی كشور ، بز مرخز است كه در استانهای آذربایجان غربی و بالاخص كردستان پراكنده است . هدف اصلی از پرورش آن تولید الیاف است . الیاف حاصله در كارگاههای سنتی واقع در شهر و روستاهای سقز ، بانه و اورامانات به نخ تبدیل شده و نخ حاصله به دستكش، جوراب، كلاه، بلوز، پارچه های نواری و ... تبدیل میشود . پارچه های نواری به عرض 10 الی 15 سانتی متر و به طول 30 تا 40 متر تهیه شده و از به هم دوختن آنها لباس كردی مردانه به نام " رانك و چوخه " تهیه میشود كه لباسی گران قیمت است .

میزان تولید الیاف در محل پرورش برای بزغاله ها چیزی در حدود نیم كیلوگرم ، بزهای ماده بالغ نیم تا یك كیلوگرم و بزهای نر یك تا یك و نیم كیلوگرم میباشد ، قیمت خرید آن به رنگ و مرغوبیت آن بستگی دارد .

با توجه به تنوع ژنتیكی بز مرخز میتوان آن را به اهداف مختلف اصلاح نمود و با بررسی امكان پرورش آن در سایر نقاط و توسعه صنایع فرآوری الیاف مربوطه میتوان در جهت افزایش درآمد تولیدكنندگان امیدوار بود .

ایستگاه تحقیقات بز مرخز :

• سال 1361 خرید زمین ایستگاه
• سال 1362 شروع عملیات اجرایی
• سال 1374 تحویل ایستگاه به مركز تحقیقات منابع طبیعی و امور دام كردستان
• در فاصله سالهای 1362 تا 1374 استگاه تا مدتی به عنوان پادگان آموزشی تحویل سپاه پاسداران شده و مدتی نیز محل اسكان آوارگان عراقی بوده است .

• مساحت ایستگاه : 11 هكتار
• زیربنای تاسیسات موجود : 17020 مترمربع
• خانه كارگری : 10 واحد به مساحت 594 مترمربع
• سالن پرورش طیور : الف) 2 سالن پرورش مرغ تخم گذار 24000 قطعه ای - ب) یك سالن پرورش جوجه گوشتی جمعا" به مساحت 4350 مترمربع
• انبار علوفه و كنسانتره : هفت سالن
• سالن پرورش بز و گوسفند : 4 سالن به ظرفیت 600 راس به مساحت 3057 مترمربع
• سالن پرورش گوساله : 2 سالن به ظرفیت 250 راس به مساحت 1378 مترمربع
• سالن پرورش گاو شیری : 3 سالن به ظرفیت 100 راس به مساحت 2143 مترمربع
• سالن شیردوشی : 1سالن به مساحت 201 مترمربع

شیلات 

وجود پنج منبع آبی در سطح شهرستان سقز شامل رودخانه سقزچای ( چم سقز ) ، رودخانه سنته، رودخانه آدنان، رودخانه ساروق، رودخانه سیمینه رود و همچنین سد شهید كاظمی با ذخیره بیش از 550 میلیون متر مكعب كه در حال افزایش به 800 میلیون مترمكعب است و تعداد زیادی چشمه و چاه های عمیق و نیمه عمیق بستر بسیار مناسبی برای تولید و پرورش آبزیان در شهرستان سقز است .

با احداث سد چراغ ویس و بهره برداری از آن نیز به پتانسیل های موجود برای تولید آبزیان در شهرستان سقز افزوده خواهد شد . درحال حاضر سالیانه حدود 6/1 میلیون قطعه ماهی در مجتمع پرورش ماهیان گرمابی سد سقز تولید میشود .

مركز پرورش بچه ماهی سد شهید كاظمی سقز درروستای گردیگلان (مجتمع پرورش ماهی گردیگلان)

• ایجاد اشتغال به میزان 600 نفر بصورت متمركز و نیمه متمركز بعنوان صیاد در سد .
• افزایش تولید پروتئین و بهبود تغذیه مردم منطقه .
• استفاده و بهره برداری بهینه از امكانات موجود .
• افزایش درآمد برای روستائیان
• كاهش فصل بیكاری در منطقه
• ایجاد زمینه های لازم برای سرمایه گذاری در صنایع جنبی .

• مساحت : 5/15 هكتار
• ظرفیت طرح : 1000000 قطعه
• 14 اسخر یك هكتاری
• 3 استخر نیم هكتاری
• ساختمان مدیریت و بهره برداری به مساحت 144 مترمربع
• كانال زه كشی به طول 2200 متر
• كانال آبرسان به طول 717 متر
• ایستگاه پمپاژ از رودخانه
• حفر و تجهیز 3 حلقه چاه

مناسب ترین وزن بچه ماهی به منظور رهاسازی در سد شهید كاظمی حداقل 40 تا 50 گرم میباشد . لذا به منظور بازسازی ذخایر ماهیان پرورشی و تطابق آن با محیط زیست و شرایط محیطی بیشتر و بالا رفتن درصد بازماندگی ، بچه ماهی با میانگین وزن 10 گرم به صورت یارانه ای در استخرهای مجتمع رهاسازی شده و با رسیدن به وزن 50 گرمی به سد شهیدكاظمی منتقل میشوند . این امر علاوه بر مزایای فوق باعث كاهش هزینه حمل و نقل و تلفات ناشی از آن و همچنین به حداقل رساندن انتقال بیماریهای غیر بومی میشود .

منابع طبیعی 

نظر به مشخصات توپوگرافی و شرایط اقلیمی از یك طرف و بافت اجتماعی ویژه و اهمیت دامداری از طرف دیگر، پوشش مرتعی در این منطقه از اهمیت ویژه ای برخوردار بوده و طی سالیان متمادی بهره برداری، مرتع به عنوان جزء لاینفك جامعه روستایی تلقی میگردد به گونه ای كه حتی امروزه تقسیمات عرفی و سنتی استفاده از مرتع در بین روستائیان و دامداران، بدون در نظر گرفتن مرزها و تعاریف قانونی و دولتی كاملاْ محترم شمرده و رعایت میگردد .

با توجه به روند رو به رشد جمعیت از یك سو و هم چنین بالارفتن سطح زندگی و نیازمندیهای انسانی و كارآمد بودن ابزارهای اجتماعی در افزایش توقعات از سوی دیگر، بهره برداری از مراتع در این منطقه هم ،‌ همانند سایر مناطق در كشور، از توازن لازم خارج شده است و اكثر مراتع گرایش منفی پیدا كرده اند . علیرغم این حالت در بعضی از نقاط مانند سرشیو و خورخوره ، مراتع بسیار سرسبز با پوشش صددرصد وجود دارد كه نظیر آن كمتر در سایر نقاط كشور دیده شده است . در بعضی از تپه ماهورهای ملایم و كم شیب این منطقه پوششی از گیاهان علوفه ای مرتعی وجود دارد كه مانند زراعت میتوان علوفه آن را به راحتی درو كرده و برداشت نمود و برای استفاده در فصل زمستان آن را ذخیره نمود .

در میان پوشش مرتعی، رویش گیاهان خوراكی كه توسط ساكنین منطقه مصرف میگردد از اهمیت قابل توجهی برخوردار است به گونه ای كه در فصل مناسب، جمع آوری و فروش این گیاهان به عنوان كمك هزینه و منبع درآمد هرچند جزئی برای عده ای از خانوارهای روستایی تلقی میگردد .

مهمترین گیاهان خوراكی موجود در مراتع منطقه عبارتند از : شنگ ، پونه ،‌ كوزه له ، گیلاغه ،‌ غازیاغا ، كنگر ، كنی وال ،‌ ریواس ، مه نی ، هزویه و بالاخره گلپر .

جدول زیر مختصری مشخصات این گیاهان را نشان میدهد .